مجسمه های معروف بودا؛ شاهکارهای سنگ و طلا

مجسمه های بودا فراتر از پیکره های سنگی یا فلزی، نمادهایی بصری از خرد، صلح درونی و مسیر روشنگری هستند.

مجسمه های معروف بودا

تصویرسازی از بودا برای نخستین بار در قرن اول میلادی در مناطق گاندهارا (Gandhara) و ماتورا (Mathura) واقع در شمال هند آغاز شد؛ آثاری که همواره با یک مودرا (Mudra) یا ژست خاص بدنی همراه هستند تا مفاهیم عمیق معنوی را به بیننده منتقل کنند. این تندیس‌های عظیم و خیره‌کننده، فارغ از اینکه بیننده به آیین بودیسم باور داشته باشد یا خیر، نمادی از حکمت، شفقت و استقامت محسوب می‌شوند و سالانه میلیون‌ها نفر را برای تماشای هنر و معنویت به سوی خود می‌کشانند.

امروزه این مجسمه های بودا به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ بصری جهان، از معابد دورافتاده تا قلب شهرهای مدرن، یادآور آموزه‌های صلح‌آمیزی هستند که مسیر رسیدن به روشنگری را برای پیروان این مکتب هموار می‌کنند. در این مقاله به بررسی بیست مورد از مجسمه های معروف بودا در دنیا می‌پردازیم.

۱. بودای بزرگ نارا؛ ژاپن

مجسمه بودای بزرگ نارا (The Great Buddha of Nara) که در معبد تودایجی (Todai-ji Temple) ژاپن قرار دارد، یکی از مشهورترین و بزرگترین تندیس‌های برنزی بودا در سراسر جهان به شمار می‌رود. این بنای عظیم که به نام دایبوتسو (Daibutsu) شناخته می‌شود، با ارتفاع ۱۵ متر و وزن تقریبی ۵۰۰ تن، نمادی از وایروکانا (Vairocana) یا بودای کیهانی است که جنبه‌های جهانی آموزه‌های این آیین را به تصویر می‌کشد.

ساخت این اثر باشکوه در سال ۷۴۵ میلادی آغاز شد و تالار محل نگهداری آن، یکی از بزرگترین سازه‌های چوبی جهان محسوب می‌شود که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. اگرچه بخش‌هایی از بدنه در طول قرن‌ها بازسازی شده است، اما این تندیس همچنان به‌عنوان نماد صلح و آرامش، بازدیدکنندگان بی‌شماری را از سراسر دنیا برای تماشای عظمت تاریخ بودیسم به سوی خود جذب می‌کند.

۲. بودای بزرگ لشان؛ چین

مجسمه بودای بزرگ لشان (The Leshan Giant Buddha) تندیسی خیره‌کننده و عظیم است که در دل صخره‌های کوه لینگ‌یان (Lingyun Mountain) در استان سیچوان چین تراشیده شده است. این اثر که با ارتفاع ۷۱ متر، عنوان بزرگترین بودای سنگی جهان را به خود اختصاص داده است، در دوران سلسله تانگ (Tang Dynasty) بین سال‌های ۷۱۳ تا ۸۰۳ میلادی، برای آرام کردن آب‌های خروشان رودخانه‌های اطراف ساخته شد.

بودای بزرگ لشان مایتریا (Maitreya) یا بودای آینده را نشان می‌دهد که در محل تلاقی سه رودخانه مین (Min)، دادو (Dadu) و چینگ‌یی (Qingyi) قد برافراشته است و شکوهی بی‌نظیر دارد. بودای لشان که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، با جزئیات هنری خیره‌کننده در بافت سنگ‌های ماسه‌سنگی سرخ، سالانه میلیون‌ها گردشگر و زائر را برای تماشای این شاهکار مهندسی باستان به چین می‌کشاند.

۳. بودای خوابیده وات فو؛ تایلند

بودای خوابیده در معبد وات فو (The Wat Pho Reclining Buddha) واقع در بانکوک، یکی از مشهورترین و باشکوه‌ترین تندیس‌های بودا در کشور تایلند به شمار می‌رود. این مجسمه طلایی با طول ۴۶ متر و ارتفاع ۱۵ متر، لحظات پایانی عمر زمینی بودای ساکیا مونی (Sakyamuni Buddha) و ورود او به وضعیت پارینیروانا (Parinirvana) یا رهایی نهایی از رنج را به شکلی هنرمندانه به تصویر می‌کشد.

تنه این تندیس عظیم با ورقه‌های طلا پوشانده شده و کف پاهای آن با صدف مروارید به‌صورت ظریفی مرصع‌کاری شده است تا ۱۰۸ نماد فرخنده آیین بودیسم را نمایش دهد. معبد وات فو که محل نگهداری این گنجینه ارزشمند است، یکی از قدیمی‌ترین و بزرگترین مجموعه‌های مذهبی تایلند محسوب می‌شود و به‌عنوان نمادی از صلح و روشنگری، اهمیت فرهنگی و مذهبی بسیار بالایی دارد.

۴. بودای نشسته پولوناروا؛ سریلانکا

مجسمه بودای نشسته در پولوناروا (The Seated Buddha of Polonnaruwa) یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های هنر بودایی در سریلانکا است که قدمت آن به قرن دوازدهم میلادی بازمی‌گردد. این تندیس که بیش از ۱۲ متر ارتفاع دارد، در دوران پادشاهی پاراکراماباهو اول (King Parakramabahu I) ساخته شده و نشان‌دهنده اوج ظرافت در تراش سنگ‌های سخت برای خلق پیکره‌های مذهبی در آن دوران است.

این اثر که بخشی از معبد سنگی گال ویهارا (Gal Vihara) محسوب می‌شود، بودای ساکیا مونی را در وضعیتی آرام و مراقبه‌گونه به تصویر کشیده است. این مکان در شهر باستانی پولوناروا قرار دارد که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است و همچنان به‌عنوان نمادی از میراث غنی مذهبی و تاریخی سریلانکا، جایگاهی مقدس برای زائران و گردشگران دارد.

۵. بودای بزرگ پوکت؛ تایلند

مجسمه بودای بزرگ پوکت (The Big Buddha of Phuket) که بر فراز تپه‌های ناکرد (Nakkerd Hill) در تایلند خودنمایی می‌کند، یکی از خیره‌کننده‌ترین تندیس‌های مدرن بودا در جهان است. این سازه عظیم ۴۵ متری که از سنگ مرمر سفید ساخته شده است، بودای ساکیا مونی را در وضعیتی آرام به تصویر می‌کشد. ساخت این مجسمه در سال ۲۰۰۴ میلادی به‌عنوان نمادی از صلح و معنویت به پایان رسید.

این بنای باشکوه به دلیل درخشش سنگ‌های مرمر زیر نور خورشید، از فواصل دور نیز قابل رویت است و به یکی از مقاصد اصلی گردشگران در جزیره پوکت تبدیل شده است. بازدیدکنندگان علاوه بر تجربه فضای معنوی و مدیتیشن، می‌توانند از نمای پانوراما و ۳۶۰ درجه‌ای جزیره و دریای آندامان، لذت ببرند.

۶. بوداهای بامیان؛ افغانستان

بوداهای بامیان (The Buddhas of Bamiyan) شامل دو تندیس غول‌پیکر می‌شدند که در دل صخره‌های دره بامیان در افغانستان تراشیده شده بودند. این مجسمه‌ها که بودای آمیتابها (Amitabha Buddha) را با ارتفاع ۵۳ و ۳۵ متر به تصویر می‌کشیدند، در قرن ششم میلادی ساخته شده بودند و برای قرن‌ها به‌عنوان نمادی از هنر و فرهنگ بودایی در مسیر جاده ابریشم شناخته می‌شدند.

متأسفانه این شاهکارهای تاریخی در سال ۲۰۰۱ توسط طالبان تخریب شدند؛ اما همچنان اهمیت تاریخی و معنوی خود را در جهان بودیسم حفظ کرده‌اند. امروزه این سایت باستانی در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد و اگرچه تنها حفره‌های خالی آن‌ها باقی مانده است، اما تلاش‌ها و برنامه‌ریزی‌های بین‌المللی برای بازسازی احتمالی این نمادهای شکوه باستانی همچنان ادامه دارد.

۷. بودای اولان باتور؛ مغولستان

مجسمه بودای اولان‌باتور (Ulaanbaatar Buddha) تندیسی چشم‌گیر و مدرن است که در صومعه گاندانتگچینلن (Gandantegchinlen Monastery) در پایتخت مغولستان قرار دارد. این مجسمه با ارتفاع ۲۶ متر، نمادی از بودای مایتریا یا بودای آینده است که ساخت آن در سال ۱۹۹۶ میلادی، به‌عنوان نمادی از امید و احیای معنویت برای مردم این کشور به پایان رسید.

بودیسم در مغولستان دارای تاریخچه‌ای طولانی و ریشه‌دار است و این تندیس امروزه به یکی از کانون‌های اصلی تجمع زائران محلی و گردشگران خارجی تبدیل شده است. صومعه‌ای که این مجسمه را در بر گرفته، فرصتی بی‌نظیر برای آشنایی با آیین‌ها و سنت‌های خاص بودیسم مغولی است و از نظر فرهنگی و مذهبی اهمیت بسیار بالایی در منطقه دارد.

۸. بودای معبد بهار؛ چین

مجسمه بودای معبد بهار (Spring Temple Buddha) تندیسی مدرن و شگفت‌انگیز در شهرستان لوشان (Lushan County) چین است که با ارتفاع ۱۲۸ متر، عنوان بلندترین مجسمه بودا در جهان را به خود اختصاص داده است. این اثر باشکوه، بودای وایروکانا یا بودای کیهانی را تجسم می‌بخشد و بخشی از یک مجموعه بزرگتر شامل پاگودا، موزه و چندین زیارتگاه بودایی دیگر است.

ساخت این تندیس عظیم مسی در سال ۲۰۰۸ به پایان رسید و از آن زمان به یکی از مهم‌ترین مکان‌های زیارتی و نمادی از احترام عمیق چین به آیین بودیسم تبدیل شده است. بودای معبد بهار تنها یک شاهکار مهندسی معاصر نیست؛ بلکه گواهی بر فداکاری معنوی و هنری مردم چین در حفظ و اعتلای ارزش‌های فلسفی و مذهبی در دنیای امروز است.

۹. مجسمه های پارک بودا؛ لائوس

پارک بودا (The Buddha Park) که در منطقه شینگ خوآنگ (Xieng Khouang) لائوس واقع شده، مجموعه‌ای منحصربه‌فرد و فراواقع‌گرایانه شامل بیش از ۲۰۰ مجسمه است. این پارک در سال ۱۹۵۸ توسط یک راهب لائوسی به نام لوانگ پو بونلوا سولیلات (Luang Pu Bunleua Sulilat) بنا شد و تندیس‌های آن ترکیبی از شخصیت‌های اساطیر بودایی و هندو را به نمایش می‌گذارند.

برخی از این مجسمه‌ها تصاویر سنتی بودا را نشان می‌دهند؛ در حالی که برخی دیگر طرح‌هایی انتزاعی‌تر دارند که همین ترکیب متنوع هنری و معنوی، پارک را به مقصدی محبوب برای گردشگران تبدیل کرده است. بازدیدکنندگان در میان طبیعت زیبای این پارک به تفکر درباره مفاهیمی چون روشنگری و صلح می‌پردازند و پیوند عمیق میان زندگی و آیین‌های کهن شرقی را در هر گوشه از این فضا لمس می‌کنند.

۱۰. بودای معبد دندان؛ سریلانکا

مجسمه بودا در معبد دندان (The Buddha Statue at the Temple of the Tooth) که در شهر کندی (Kandy) سریلانکا واقع شده است، یکی از مهم‌ترین بناهای مذهبی و فرهنگی در سراسر جهان بودیسم به شمار می‌رود. این معبد محل نگهداری یادگار مقدس دندان بودا است؛ قطعه‌ای بسیار متبرک که برای قرن‌ها مورد احترام و تکریم پیروان این آیین بوده و جایگاهی استراتژیک در تاریخ پادشاهی‌های سریلانکا داشته است.

تندیس بودا در این مکان در وضعیتی آرام و باوقار قرار دارد که نمادی از آموزه‌های خرد و شفقت در مکتب بودیسم است. این معبد که به‌عنوان یکی از مقدس‌ترین مکان‌های زیارتی در سریلانکا شناخته می‌شود، سالانه پذیرای هزاران زائر و گردشگر است که برای ادای احترام به این میراث معنوی و تماشای معماری باشکوه آن به این منطقه کوهستانی سفر می‌کنند.

۱۱. بودای معبد تسوبوساکا؛ ژاپن

مجسمه عظیم شاکا نیورای بزرگ (Great Shaka Nyorai) در معبد تسوبوساکا (Tsubosaka Temple)، نمادی خیره‌کننده از هنر و ارادت است که ارتفاع آن به ۱۵ متر می‌رسد. این تندیس باشکوه که در کشور هند ساخته شده، حاصل تلاش بی‌وقفه ۸۰ هزار سنگ‌تراش ماهر در طول چهار سال است. ابعاد وسیع و جزئیات دقیق این پیکره سنگی، آن را به یکی از مهم‌ترین جاذبه های گردشگری نارا تبدیل کرده است.

عظمت این مجسمه بودا زمانی که با شکوفه‌های گیلاس احاطه می‌شود، جلوه‌ای ملکوتی و بی‌نظیر به خود می‌گیرد. در شبستان معبد، نورپردازی‌های شبانه تضاد زیبایی میان سنگ سخت و گلبرگ‌های لطیف ایجاد می‌کنند که نگاه هر بیننده‌ای را به این اثر هنری جلب می‌کند. تماشای این تندیس در میان دریایی از شکوفه‌ها، تجربه‌ای بصری است که پیوند عمیق میان معنویت و طبیعت را به نمایش می‌گذارد.

۱۲. بودای طلایی بانکوک؛ تایلند

بودای طلایی بانکوک (The Golden Buddha of Bangkok) که در معبد وات ترایمیت (Wat Traimit) در بانکوک تایلند قرار دارد، یکی از مشهورترین و محترم‌ترین تندیس‌های بودا در جهان است. این مجسمه خیره‌کننده از طلای خالص ساخته شده است و بیش از ۵ تن وزن دارد؛ گمان می‌رود قدمت این اثر که تصویری از بودای ساکیا مونی است، به قرن سیزدهم میلادی بازگردد.

کشف بودای طلایی بانکوک در دهه ۱۹۵۰ میلادی یکی از وقایع مهم تاریخ تایلند محسوب می‌شود؛ این مجسمه به‌طور تصادفی هنگام جابه‌جایی سقوط کرد، پوشش گچی آن ترک خورد و بدنه طلایی پنهان در زیر آن نمایان شد. امروزه بودای طلایی به‌عنوان یکی از پربازدیدترین جاذبه‌های مذهبی جهان، نمادی از ثروت فرهنگی و ارادت عمیق مردم تایلند به آیین بودیسم به شمار می‌رود.

۱۳. بودای بزرگ لینگ شان؛ چین

مجسمه بودای بزرگ لینگ شان (Ling Shan Great Buddha) در ساحل شمالی دریاچه تای (Lake Tai) و در نزدیکی شهر ووشی در استان جیانگسو واقع شده است. این بنای عظیم، بودای آمیتابها را از جنس برنز به تصویر می‌کشد که در فضای باز قد برافراشته است و وزن آن به بیش از ۷۰۰ تن می‌رسد. ساخت این شاهکار هنری در اواخر سال ۱۹۹۶ میلادی به پایان رسید.

ارتفاع بودای بزرگ لینگ شان ۸۸ متر است که شامل یک پایه نیلوفر آبی ۹ متری می‌شود. از این بنا به‌عنوان یکی از بزرگترین تندیس‌های بودا در چین و جهان یاد می‌کنند. عظمت این مجسمه در کنار مناظر زیبای دریاچه، فضایی معنوی و چشم‌گیر ایجاد کرده است که قدرت و شکوه هنر مذهبی مدرن در فرهنگ چینی را به بهترین شکل به نمایش می‌گذارد.

۱۴. بوداهای بزرگ مونیوا؛ میانمار

در منطقه ساگاینگ (Sagaing Region) میانمار، دو تندیس بودای غول‌آسای مونیوا (The Great Buddhas of Monywa) که در کنار هم قرار گرفته‌اند، شکوهی بی‌نظیر به این شهر می‌بخشند. مجسمه ایستاده که به نام لایکیون سکیا (Laykyun Sekkya) شناخته می‌شود، ۱۱۶ متر ارتفاع دارد و دارای ۳۱ طبقه است که طبق متون بودایی، به ۳۱ قلمرو وجود یا چرخه‌های حیات اشاره دارد.

در کنار این سازه مرتفع، تندیسی از بودای خوابیده قرار دارد که با ۹۰ متر طول، با لقب بزرگترین مجسمه بودای خوابیده در جهان شناخته می‌شود. این مجموعه منحصربه‌فرد، ترکیبی از معماری نمادین و مفاهیم عمیق کیهان‌شناسی بودایی است که بازدیدکنندگان را با ابعاد مختلف سفر روح و رسیدن به رهایی در آیین بودیسم آشنا می‌کند.

۱۵. بودای دوردنما؛ بوتان

مجسمه بودا دوردنما (Buddha Dordenma Statue) که در شهر تیمفو (Thimphu) واقع شده، تندیسی باشکوه از جنس برنز است که با لایه‌ای از طلا پوشانده شده و درخشش خاصی به کوهستان‌های بوتان بخشیده است. نکته شگفت‌انگیز درباره این بنا این است که درون بدنه آن، بیش از یکصد هزار مجسمه کوچک‌تر بودا جای گرفته‌اند؛ بوداهایی که هر یک دقیقاً مشابه خود تندیس اصلی بودا دوردنما ساخته شده‌اند.

علاوه بر جنبه‌های معنوی، بازدیدکنندگان می‌توانند از فضای سرسبز پارک طبیعت کوئنسل فودرنگ (Kuensel Phodrang) که در اطراف این سازه قرار دارد و در سال ۲۰۱۱ به‌طور رسمی افتتاح شده است، لذت ببرند. این مکان نه‌تنها یک مرکز مهم برای تمرینات مذهبی است، بلکه به دلیل منظره خیره‌کننده‌ای که از دره تیمفو ارائه می‌دهد، به یکی از محبوب‌ترین نقاط برای مدیتیشن و تماشای طبیعت تبدیل شده است.

۱۶. بودای فو گوانگ شان؛ تایوان

تالار یادبود بودا در فو گوانگ شان (Fo Guang Shan) واقع در شهر کائوسیونگ (Kaohsiung)، بخشی از بزرگترین صومعه بودایی در تایوان است که شکوه معماری آن چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند. این مجموعه میزبان بلندترین مجسمه برنزی بودای نشسته در جهان است که به‌عنوان نمادی از صلح و خرد، بر فراز این محوطه مذهبی عظیم و باشکوه قد برافراشته است.

در این مکان علاوه بر تندیس اصلی، دیوارنگاره‌های متعددی وجود دارد که با ظرافت تمام، داستان زندگی بودا و آموزه‌های کلیدی این آیین را روایت می‌کنند و به ترویج فرهنگ بودیسم می‌پردازند. این مرکز نه‌تنها یک زیارتگاه مقدس، بلکه یک کانون فرهنگی آموزشی است که با ترکیب هنر مدرن و سنت‌های کهن، تجربه‌ای عمیق از معنویت را به بازدیدکنندگان ارائه می‌دهد.

۱۷. دایبوتسوی کاماکورا؛ ژاپن

مجسمه بودای دایبوتسوی کاماکورا (The Daibutsu of Kamakura)، تندیسی عظیم از جنس برنز است که بودای آمیتابها را تجسم می‌بخشد و در محوطه معبد کوتوکو-این (Kōtoku-in) در استان کاناگاوا قرار دارد. این اثر که یکی از نمادهای ژاپن به شمار می‌رود، با بیش از ۱۳ متر ارتفاع و ۱۲۱ تن وزن، شاهکاری از هنر بودایی است؛ چهره‌ای آرام و حضوری پرابهت که بازدیدکنندگان را مجذوب خود می‌کند.

این تندیس باستانی بیش از ۸۰۰ سال قدمت دارد و به دلیل تاب‌آوری در برابر بلایای طبیعی متعدد در طول تاریخ، شهرتی جهانی یافته است. بهترین زمان برای بازدید از این مکان، فصل بهار و هم‌زمان با رویش شکوفه‌های گیلاس یا ساکورا است؛ چراکه ترکیب زیبایی شکوفه‌ها و صلابت مجسمه، منظره‌ای بی‌نظیر و معنوی ایجاد می‌کند که روح هر بیننده‌ای را جلا می‌دهد.

۱۸. بودای معبد بونگونسا؛ کره جنوبی

معبد بونگونسا (Bongeunsa Temple) یک معبد بودایی تاریخی است که بر دامنه کوه سودو (Sudo Mountain) در سئول واقع شده و تضاد جالبی را با مرکز خرید مدرن کوئکس (COEX Mall) در مجاورت خود ایجاد کرده است. در قلب این معبد، تندیس باشکوه و بلندقامتی از بودا قرار دارد که به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین نمادهای معنوی در میان آسمان‌خراش‌های پایتخت کره جنوبی می‌درخشد.

بازدیدکنندگان علاوه بر ادای احترام در مقابل تندیس مرکزی، می‌توانند در محوطه آرام معبد به کاوش بپردازند و از نقاط دیدنی و معماری سنتی آن لذت ببرند. این مکان به دلیل ترکیب منحصربه‌فرد طبیعت، مذهب و زندگی شهری، فضایی ایده‌آل برای فرار از شلوغی شهر و تجربه لحظاتی سرشار از آرامش و تفکر است.

۱۹. بودای خندان پاگودای وین ترانگ؛ ویتنام

تندیس بودای خندان معبد وین ترانگ (Laughing Buddha of Vinh Trang Pagoda)، در نزدیکی شهر می تو (Mỹ Tho) و در منطقه دلتای مکونگ (Mekong Delta) در جنوب ویتنام قرار دارد. این مجسمه به عنوان نمادی جهانی از شادی، قناعت و شکوفایی شناخته می‌شود و با چهره‌ای گشاده و خندان، حسی مثبت و آرامش‌بخش را به زائران و گردشگران منتقل می‌کند.

علاوه بر این تندیس محبوب، معبد وین ترانگ میزبان چندین مجسمه دیگر و یک پاگودای بسیار زیباست که ترکیبی از سبک‌های معماری آسیایی و اروپایی را به نمایش می‌گذارند. این مکان به دلیل باغ‌های سرسبز و تزئینات ظریف هنری، یکی از مقاصد معنوی و گردشگری برجسته در ویتنام جنوبی محسوب می‌شود که هر ساله پذیرای تعداد زیادی از علاقه‌مندان به فرهنگ بودایی است.

۲۰. بودای تیان تان؛ هنگ کنگ

مجسمه بودای تیان تان (Tian Tan Buddha) که با نام «بودای بزرگ» نیز شناخته می‌شود، تندیس برنزی عظیمی است که بر فراز تپه‌ای در جزیره لانتائو (Lantau Island) و در مجاورت صومعه پو لین (Po Lin Monastery) قرار دارد. این اثر باشکوه به عنوان دومین مجسمه بزرگ بودای نشسته در فضای باز در جهان شناخته می‌شود و یکی از نمادین‌ترین جاذبه های گردشگری هنگ کنگ به شمار می‌رود.

برای رسیدن به پای این مجسمه، بازدیدکنندگان باید از ۲۶۸ پله بالا بروند؛ جایی که می‌توانند از نزدیک شاهد جزئیات خیره‌کننده این شاهکار هنری باشند. همچنین، تماشای منظره پانورامای کوهستان‌های سرسبز و دریای اطراف از بالای تپه، تجربه‌ای معنوی و فراموش‌نشدنی را برای گردشگران و زائران رقم می‌زند.