جاهای دیدنی تفلیس؛ شهر کلیساهای تاریخی و بالکن های چوبی

جاهای دیدنی تفلیس، از قلعه ناریکالا و دریاچه لاک پشت تا پل صلح، روایتگر تاریخ کهن، طبیعت چشم نواز و زندگی مدرن این شهر هستند.

جاهای دیدنی تفلیس

جاهای دیدنی تفلیس، پایتخت افسانه‌ای گرجستان، ترکیبی سحرآمیز از معماری قرون وسطایی، کلیساهای باشکوه، بالکن‌های چوبی رنگارنگ و سازه‌های مدرن شیشه‌ای است. این شهر که در تقاطع اروپا و آسیا و در مسیر جاده ابریشم قرار دارد، با نام «شهر چشمه‌های آبگرم» نیز شناخته می‌شود. تفلیس شهری است که در آن تاریخ پرفرازونشیب قفقاز با شور و هیجان زندگی مدرن در هم آمیخته است. از کوچه‌پس‌کوچه‌های سنگ‌فرش بافت قدیمی گرفته تا کافه‌های هنری مدرن و تله‌کابین‌هایی که بر فراز رودخانه «متکواری» حرکت می‌کنند، جاهای دیدنی تفلیس هر سلیقه‌ای را راضی نگه می‌دارند. در این مقاله جامع، به بررسی دقیق معروف‌ترین جاهای دیدنی تفلیس می‌پردازیم تا تصویری کامل برای سفر شما ترسیم کنیم.

۱. قلعه ناریکالا

«قلعه ناریکالا» (Narikala Fortress) دژی نظامی و قلب تپنده تاریخ تفلیس است که بر فراز تپه‌ای شیب‌دار مشرف به رودخانه متکواری و بافت قدیمی شهر قرار گرفته است. این قلعه که محلی‌ها به آن «قلعه مادر» نیز می‌گویند، در قرن چهارم میلادی یعنی همزمان با شکل‌گیری شهر تفلیس بنا شد و در ابتدا «شوریس تسیخه» (قلعه حسادت‌برانگیز) نام داشت. در طول قرن‌ها، این دژ مستحکم بارها دست‌به‌دست شد؛ اعراب در قرن هفتم و هشتم آن را گسترش دادند و بعدها مغول‌ها نام «نارین قلعه» (قلعه کوچک) را بر آن نهادند که به مرور زمان به ناریکالا تبدیل شد.

متأسفانه بخش عظیمی از این سازه در زلزله مهیب سال ۱۸۲۷ و انفجار انبار مهمات روسیه از بین رفت؛ اما دیوارهای باقی‌مانده همچنان نماد مقاومت شهر هستند. در داخل محوطه قلعه نیز کلیسای سنت نیکلاس قرار دارد. برای رسیدن به قلعه اگر اهل کوهنوردی نیستید، تله‌کابین پارک ریکه بهترین گزینه است؛ البته مسیر پیاده‌روی از سمت محله آبانوتوبانی برای کسانی که به عکاسی علاقه دارند، بسیار جذاب است.

۲. کلیسای جامع تثلیث

«کلیسای جامع تثلیث» یا «سامبا» (Holy Trinity Cathedral)، نماد رستاخیز معنوی و ملی گرجستان پس از فروپاشی شوروی است. ساخت این بنای عظیم بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۴ انجام شد تا جشن دو هزار سالگی مسیحیت و هزار و پانصد سالگی استقلال کلیسای گرجستان را گرامی بدارد. این کلیسا روی تپه الیا در منطقه آولاباری (Avlabari) واقع شده است و با ارتفاعی بیش از ۸۴ متر، سومین کلیسای بلند ارتدوکس شرقی در جهان محسوب می‌شود.

عظمت سامبا تنها به ارتفاع آن محدود نمی‌شود؛ این مجموعه شامل اقامتگاه اسقف اعظم، صومعه، مدرسه الهیات، آکادمی و چندین کلیسای کوچک‌تر است که برخی از آن‌ها در طبقات زیرین قرار دارند. معماری کلیسا تلفیقی هنرمندانه از سبک‌های سنتی گرجی در قرون وسطی و المان‌های مدرن بیزانسی است. استفاده از سنگ‌های طبیعی گرانیت و مرمر در ساختار بنا و گنبد طلایی‌رنگ آن که در زیر نور آفتاب می‌درخشد، شکوه خاصی به آن بخشیده است. 

۳. پل صلح

«پل صلح» (Bridge of Peace) در سال ۲۰۱۰ افتتاح و خیلی زود به یکی از نمادهای مدرن تفلیس تبدیل شد. این پل کمانی‌شکل ۱۵۰ متری که از شیشه و فولاد ساخته شده است، بافت تاریخی و قدیمی شهر در غرب رودخانه متکواری را به پارک مدرن ریکه در شرق متصل می‌کند. طراحی این پل توسط معمار برجسته ایتالیایی، میکله دی لوچی (Michele De Lucchi) انجام شده و سقف موج‌دار آن تداعی‌کننده شکل یک حیوان دریایی یا یک موج منجمد است. اگرچه در ابتدای ساخت، برخی منتقدان معتقد بودند که ظاهر مدرن پل با بافت تاریخی شهر همخوانی ندارد، اما امروزه به یکی از محبوب‌ترین نقاط برای پیاده‌روی و عکاسی تبدیل شده است.

جذابیت اصلی پل صلح در شب نمایان می‌شود؛ زمانی که بیش از ۱۲۰۰ لامپ LED در سقف و نرده‌های آن روشن می‌شوند. این سیستم نورپردازی هوشمند که توسط طراح فرانسوی، فیلیپه مارتینو (Philippe Martino) طراحی شده است، چهار برنامه نوری مختلف را اجرا می‌کند. یکی از جالب‌ترین ویژگی‌های نورپردازی این است که چراغ‌ها با کدهای مورس روشن و خاموش می‌شوند و عناصر شیمیایی جدول تناوبی را نمایش می‌دهند که بدن انسان را تشکیل می‌دهند.

۴. حمام های گوگردی آبانوتوبانی

محله «آبانوتوبانی» (Abanotubani) جایی است که افسانه پیدایش تفلیس در آن رقم خورد. طبق روایات، شاه واختانگ گورگاسالی در حین شکار قرقاول، پرنده‌اش را دید که در یکی از چشمه‌های آبگرم این منطقه افتاد و پخته شد (یا طبق روایتی دیگر درمان شد). پادشاه که از خاصیت این آب‌ها شگفت‌زده شده بود، دستور داد شهری در این مکان بنا کنند و نام آن را «تبلیسی» (თბილისი) به معنای «مکان گرم» گذاشتند.

محله تاریخی آبانوتوبانی پر از حمام‌هایی است که قدمت برخی از آن‌ها به قرن‌ها پیش می‌رسد و معماری آن‌ها به شدت تحت تأثیر سبک ایرانی است؛ سازه‌هایی آجری با سقف‌های گنبدی‌شکل که تنها نورگیرهای شیشه‌ای آن‌ها از سطح زمین بیرون زده‌اند. معروف‌ترین حمام آبانوتوبانی، حمام «اوربلیانی» (Orbeliani) یا حمام شاه است که با کاشی‌‌های آبی و فیروزه‌ای در نما و سردر زیبایش، شباهت زیادی به مدارس و مساجد اصفهان دارد. فضای داخلی حمام‌ها نیز با کاشی‌کاری‌های سنتی و حوضچه‌های سنگی تزیین شده است. آب این حمام‌ها مستقیماً از چشمه‌های طبیعی تأمین می‌شود و سرشار از گوگرد و مواد معدنی است که برای درمان بیماری‌های پوستی، رماتیسم و اعصاب بسیار مفید است. 

۵. شهر قدیم تفلیس

«شهر قدیم تفلیس» (Old Tbilisi) که محلی‌ها به آن «دزولی» می‌گویند، موزه‌ای زنده و روباز است؛ جایی که روح واقعی شهر در آن جریان دارد. این منطقه که در قرن نوزدهم بازسازی شده، شبکه‌ای درهم‌تنیده از کوچه‌های باریک و سنگ‌فرش است که با شیب‌های تند به سمت قلعه ناریکالا بالا می‌روند. ویژگی بارز معماری این منطقه، خانه‌هایی با بالکن‌های چوبی و رنگارنگ است که به «شوشابندی» (Shushebandi) معروف‌اند. این بالکن‌ها که امروزه جنبه زیبایی‌شناسی دارند، فضایی برای تعامل اجتماعی همسایگان و لذت بردن از هوای مطبوع تفلیس بوده‌اند.

حیاط‌ خانه‌های شهر قدیم تفلیس که اغلب مشترک هستند، با درختان انگور و لباس‌های آویزان، صحنه‌هایی نوستالژیک و صمیمی خلق می‌کنند. یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های بافت قدیمی، همزیستی مسالمت‌آمیز ادیان است. در مساحتی کمتر از چند صد متر مربع، کلیسای ارتدوکس گرجی، کلیسای ارمنی، کنیسه یهودیان و مسجد جمعه (که شیعیان و سنی‌ها در آن با هم نماز می‌خوانند) در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. 

۶. خیابان روستاولی

«خیابان روستاولی» (Rustaveli Avenue) شریان حیاتی و فرهنگی تفلیس است که به افتخار شوتا روستاولی، بزرگ‌ترین شاعر حماسی گرجستان و خالق اثر «پلنگینه‌پوش»، نام‌گذاری شده است. این بلوار عریض ۱٫۵ کیلومتری که از میدان آزادی شروع می‌شود و تا ایستگاه مترو روستاولی ادامه دارد، ویترینی از شکوه معماری و تاریخ معاصر گرجستان است. قدم زدن در این خیابان مثل ورق زدن صفحات تاریخ است؛ جایی که تظاهرات استقلال‌طلبانه برگزار شد، جنگ‌های داخلی دهه ۹۰ میلادی رخ داد و اکنون محلی برای جشن‌های ملی و فستیوال‌هاست.

ساختمان‌های باشکوهی همچون پارلمان سابق گرجستان با ستون‌های عظیمش، تئاتر ملی روستاولی با نمای باروک و روکوکو، و خانه اپرا و باله با معماری نئوموریش در خیابان روستاولی خودنمایی می‌کنند. علاوه بر جاذبه‌های تاریخی، این خیابان مرکز خرید شهر نیز است؛ برندهای لوکس، هتل‌های ۵ ستاره و کافه‌های فضای باز در اینجا شعبه دارند. موزه ملی گرجستان و کلیسای کاشوتی نیز در همین مسیر قرار گرفته‌اند. 

۷. پارک متاتسمیندا

«پارک متاتسمیندا» (Mtatsminda Park) که در بالاترین نقطه کوه متاتسمیندا (به معنای کوه مقدس) قرار دارد، نوستالژیک‌ترین و محبوب‌ترین مکان تفریحی تفلیس است. این پارک که در ارتفاع ۷۷۰ متری واقع شده است، هوایی خنک‌تر و تمیزتر از مرکز شهر دارد و چشم‌اندازی بی‌نظیر و ۳۶۰ درجه از تمام تفلیس را پیش روی شما می‌گذارد.  نماد اصلی این پارک، برج تلویزیون تفلیس است که شب‌ها با نورپردازی طلایی‌رنگش از تمام نقاط شهر دیده می‌شود.

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های پارک متاتسمیندا، چرخ‌وفلک غول‌پیکر آن است که دقیقاً در لبه پرتگاه کوه نصب شده و سواری با آن جرأت می‌خواهد. قطار کابلی یا فونیکولار (Funicular) که شما را از پایین تپه به پارک می‌رساند، خود یک جاذبه تاریخی است که در سال ۱۹۰۵ افتتاح شده است. در ایستگاه وسطی این قطار، پانتئون نویسندگان و مشاهیر گرجستان قرار دارد که آرامگاه بسیاری از بزرگان از جمله الکساندر گریبایدوف و مادر استالین در آنجا واقع شده است. رستوران معروف پارک که ساختمان آن شاهکاری از معماری دوران شوروی است، بهترین مکان برای امتحان کردن پونچیکی‌های معروف تفلیس و لیموناد گلابی است.

۸. برج ساعت گابریادزه

در یکی از خیابان‌های فرعی بافت قدیمی، سازه‌ای عجیب و کج‌وکوله خودنمایی می‌کند که انگار همین الان از دل کتاب‌های هری پاتر یا قصه‌های پریان بیرون آمده است. «برج ساعت گابریادزه» (The Clock Tower) توسط ریزو گابریادزه، عروسک‌گردان، نویسنده و کارگردان مشهور گرجی در سال ۲۰۱۰ ساخته شد. این برج در کنار سالن تئاتر عروسکی او قرار دارد و نمایانگر سبک هنری منحصربه‌فرد و سورئال اوست.

گابریادزه این برج را با استفاده از صدها کاشی دست‌ساز خود و قطعات بازیافتی از ساختمان‌های تخریب‌شده قدیمی تفلیس ساخته است. یک ستون ضخیم کج که با یک تیرآهن نگه داشته شده است، حس شوخ‌طبعی و ناپایداری زندگی را القا می‌کند. جذابیت اصلی این برج، نمایش عروسکی مکانیکی آن است. هر روز رأس ساعت ۱۲ ظهر و ۷ عصر، پنجره‌ای کوچک در بالای برج باز می‌شود و عروسک‌های چوبی بیرون می‌آیند تا نمایشی کوتاه به نام «چرخه زندگی» را اجرا کنند؛ از دیدار یک پسر و دختر، ازدواج، بچه‌دار شدن تا پیری و مرگ.

۹. باغ گیاه شناسی ملی گرجستان

«باغ گیاه‌شناسی ملی گرجستان» (National Botanical Garden of Georgia) واحه‌ای سرسبز و آرام در دل شلوغی پایتخت است. این باغ ۱۶۱ هکتاری که درست در پشت قلعه ناریکالا پنهان شده است، تاریخی طولانی دارد و بیش از سه قرن به‌عنوان باغ‌های سلطنتی مورد استفاده بوده است. موقعیت جغرافیایی خاص این دره باعث شده است تا طیف وسیعی از گیاهان، از گونه‌های نیمه گرمسیری تا گیاهان کوهستانی قفقاز، در کنار هم رشد کنند.

بیش از ۴۵۰۰ گونه گیاهی از نقاط مختلف جهان، از جمله مجموعه‌ای بی‌نظیر از بامبوها، کاج‌ها و گیاهان دارویی در اینجا نگهداری می‌شوند. یکی از دیدنی‌ترین بخش‌های باغ، آبشار طبیعی ۴۰ متری است که صدای آن در فضای دره می‌پیچد و در تابستان‌های گرم تفلیس، هوایی خنک و مطبوع به همراه دارد. این باغ همچنین دارای یک باغ ژاپنی زیبا، مسیرهای پیاده‌روی طولانی، نیمکت‌های دنج و حتی مسیرهای دوچرخه‌سواری است. دسترسی به باغ از دو طریق امکان‌پذیر است؛ ورودی اصلی در پایین قلعه ناریکالا و ورودی دیگر از سمت تندیس مادر گرجستان. 

۱۰. یادبود تاریخ گرجستان

 بنای عظیم «یادبود تاریخ گرجستان» (Chronicles of Georgia) که به «استون‌هنج گرجستان» معروف است، در سال ۱۹۸۵ توسط مجسمه‌ساز و معمار مشهور گرجی-روسی، زوراب تسرتلی (Zurab Tsereteli) طراحی و ساخته شد؛ اما هرگز به‌طور کامل تکمیل نشد. این سازه بر فراز تپه‌ای بلند در نزدیکی «دریای تفلیس» (مخزن بزرگ آب شهر) قرار دارد و شامل ۱۶ ستون غول‌پیکر برنزی و مسی است که هر کدام بیش از ۳۰ متر ارتفاع دارند. 

هر یک از ستون‌ها به سه بخش تقسیم می‌شود. بخش پایینی با نقش‌برجسته‌هایی از داستان‌های کتاب مقدس و زندگی مسیح تزیین شده است؛ بخش میانی به پادشاهان، ملکه‌ها و قهرمانان ملی گرجستان اختصاص دارد؛ و بخش بالایی رویدادهای مهم و جشن‌های مردمی کشور را به تصویر می‌کشد. در واقع، این بنا یک کتاب تاریخ مصور عظیم است. علاوه بر ستون‌ها، کلیسای کوچکی به نام «بشارت» در ورودی مجموعه و صلیبی بزرگ از درخت انگور (نماد مسیحیت گرجستان) در محوطه وجود دارد.

۱۱. میدان آزادی

«میدان آزادی» (Freedom Square) که در گذشته با نام‌های میدان ایروان و در دوران کمونیستی با نام میدان لنین شناخته می‌شد، نقطه تلاقی تاریخ و سیاست در تفلیس است. این میدان در انتهای خیابان روستاولی قرار دارد و دروازه ورود به بافت قدیمی شهر محسوب می‌شود. در دوران شوروی، مجسمه بزرگی از لنین در مرکز این میدان قرار داشت که پس از فروپاشی، به زیر کشیده شد. امروزه، ستونی بلند و گرانیتی جایگزین آن شده است که بر فراز آن، مجسمه طلایی «سنت جرج» (قدیس حامی گرجستان) سوار بر اسب در حال کشتن اژدها می‌درخشد. این مجسمه نیز اثر دیگری از زوراب تسرتلی است.

میدان آزادی شاهد مهم‌ترین رویدادهای سیاسی تاریخ معاصر گرجستان بوده است؛ از جمله «انقلاب گل رز» در سال ۲۰۰۳ که منجر به تغییرات سیاسی بزرگ در کشور شد. معماری ساختمان‌های اطراف میدان ترکیبی از سبک‌های نئوکلاسیک و مدرن است. ساختمان سابق شهرداری با برج ساعت زیبایش و هتل مجلل ماریوت از جمله بناهای شاخص اطراف میدان هستند. همچنین یکی از بزرگ‌ترین مراکز خرید شهر، یعنی گالریا تفلیس (Galleria Tbilisi)، مستقیماً به ایستگاه متروی میدان آزادی متصل است. 

۱۲. کلیسای متخی

«کلیسای متخی» (Metekhi Church) یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های شهر محسوب می‌شود و پادشاه واختانگ گورگاسالی کاخ و کلیسای خود را در قرن پنجم میلادی در اینجا بنا کرد. واژه «متخی» به معنای «اطراف کاخ» است. کلیسای فعلی که از آجر ساخته شده، متعلق به اواخر قرن سیزدهم است و بارها در طول تاریخ توسط مغول‌ها و ایرانیان تخریب و دوباره بازسازی شده است. در دوران شوروی، این کلیسا سرنوشت عجیبی پیدا کرد و مدتی به‌عنوان زندان و سپس سالن تئاتر جوانان مورد استفاده قرار گرفت تا اینکه در اواخر دهه ۸۰ دوباره کاربری مذهبی یافت.

درست در کنار کلیسای متخی، مجسمه برنزی و سوار بر اسب پادشاه واختانگ گورگاسالی قرار دارد که با دست به سمت قلعه ناریکالا و بافت قدیمی شهر اشاره می‌کند. این منظره، یعنی ترکیب صخره، کلیسا و مجسمه پادشاه با پس‌زمینه قلعه ناریکالا، یکی از کارت‌پستالی‌ترین تصاویر تفلیس است. داخل کلیسا مقبره سنت شوشانیک، یکی از اولین شهدای مسیحی گرجستان قرار دارد که برای مردم بسیار مورد احترام است. 

۱۳. تله کابین تفلیس

«تله‌کابین تفلیس» (Aerial Tramway) که در سال ۲۰۱۲ افتتاح شد، هم یک وسیله حمل‌ونقل عمومی، هم یکی از محبوب‌ترین جاذبه‌های توریستی شهر است. این خط هوایی پارک ریکه در ساحل چپ رودخانه متکواری را به قلعه ناریکالا در بالای تپه سولولاکی متصل می‌کند. سفر با این تله‌کابین بسیار کوتاه است (کمتر از ۵ دقیقه)؛ اما تجربه‌ای هیجان‌انگیز و دیدنی را رقم می‌زند. در طول مسیر، شما دقیقاً از روی رودخانه متکواری، سقف‌های قرمز رنگ خانه‌های قدیمی و خیابان‌های سنگ‌فرش عبور می‌کنید و شهر را از زاویه‌ای متفاوت می‌بینید.

کابین‌های تله‌کابین مدرن و جادار هستند و ظرفیت ۸ نفر را دارند. اگر خوش‌شانس باشید و سوار کابین‌هایی با کف شیشه‌ای شوید، هیجان دیدن زیر پایتان دوچندان خواهد شد. هزینه استفاده از تله‌کابین بسیار ارزان است و می‌توان با همان کارت مترو و اتوبوس (Metromoney card) هزینه آن را پرداخت کرد. ایستگاه بالایی تله‌کابین نقطه شروعی عالی برای گردش است؛ از یک سمت به قلعه ناریکالا می‌رسید، از سمت دیگر به مجسمه مادر گرجستان و از مسیری دیگر به باغ گیاه‌شناسی راه دارید. 

۱۴. بازار درای بریج

«بازار درای بریج» یا «پل خشک» (Dry Bridge Market) بزرگ‌ترین و معروف‌ترین بازار عتیقه‌جات در تفلیس است؛ بهشتی برای عاشقان عتیقه، مجموعه‌داران و جویندگان سوغاتی‌های خاص. این بازار نامش را از پلی گرفته است که زمانی روی شاخه‌ای از رودخانه قرار داشت؛ اما پس از خشک شدن و تغییر مسیر رودخانه، اکنون روی خیابان و زمین خشک قرار گرفته است.

بازار درای بریج هر روز (به‌ویژه آخر هفته‌ها) برپا می‌شود و فضایی پرجنب‌وجوش و رنگارنگ دارد. در اینجا می‌توانید همه چیز پیدا کنید؛ از دوربین‌های عکاسی قدیمی روسی، مدال‌های جنگ جهانی، ظروف نقره و کریستال‌های قدیمی، گرامافون و صفحه‌های موسیقی گرفته تا خنجرهای سنتی، جواهرات کهنه و نقاشی‌های هنرمندان محلی. قدم زدن در این بازار مثل بازدید از یک موزه روباز است که می‌توانید اشیا را لمس کنید و داستان پشت هر کدام را از فروشندگان بشنوید. 

۱۵. موزه ملی گرجستان

«موزه ملی گرجستان» (Georgian National Museum) که در خیابان روستاولی واقع شده، مهم‌ترین گنجینه تاریخی و فرهنگی کشور است. این موزه مجموعه‌ای از چندین موزه است که در سال ۲۰۰۴ تحت یک مدیریت واحد درآمدند؛ گرچه ساختمان اصلی آن، موزه سیمون جاناشیا، گل سرسبد این مجموعه است. اگر فقط فرصت بازدید از یک موزه در تفلیس را دارید، باید این مکان را انتخاب کنید. معروف‌ترین بخش موزه، «خزانه باستان‌شناسی» در زیرزمین است که جواهرات طلایی ظریف و بی‌نظیری از دوران پیش از مسیحیت و تمدن باستانی کولخیس (سرزمین افسانه‌ای پشم زرین) را در خود جای داده است. 

بخش دیگری که بسیار تأثیرگذار و مهم است، »موزه اشغال شوروی» در طبقه آخر ساختمان است. این بخش که در سال ۲۰۰۶ افتتاح شد، با فضایی تاریک و طراحی خاص، تاریخ ۷۰ ساله سلطه شوروی بر گرجستان (۱۹۲۱-۱۹۹۱) را روایت می‌کند. اسناد، عکس‌ها، وسایل شخصی قربانیان پاکسازی‌های سیاسی و حتی یک واگن قطار که برای تبعید مخالفان استفاده می‌شد، در اینجا به نمایش درآمده است. علاوه بر این‌ها، موزه دارای بخش‌هایی مربوط به تاریخ طبیعی، سنگواره‌های انسان‌های اولیه کشف شده در دمانیسی (قدیمی‌ترین انسان‌های خارج از آفریقا) و مجموعه‌های قوم‌شناسی است.

۱۶. دریاچه لاک پشت

«دریاچه لاک‌پشت» (Turtle Lake) یا به زبان گرجی «کوس تبا»، دریاچه‌ای کوچک اما محبوب روی دامنه‌های شمالی کوه متاتسمیندا است. نام این دریاچه احتمالاً به دلیل فراوانی لاک‌پشت‌هایی بوده است که زمانی در اینجا زندگی می‌کردند، یا شاید به خاطر شکل ظاهری دریاچه از نمای بالا. این مکان که در ارتفاع ۶۸۶ متری قرار دارد، پناهگاهی خنک برای فرار از گرمای تابستان تفلیس است. تفریحات متنوعی در اطراف دریاچه وجود دارد؛ می‌توانید قایق‌های پدالی یا کاتاماران کرایه کنید و در آب آرام دریاچه گردش کنید، یا در مسیرهای پیاده‌روی و دویدن دور دریاچه ورزش کنید. کافه‌ها و رستوران‌های متعددی با تراس‌های رو به آب در اینجا وجود دارند که فضایی عالی برای نوشیدن قهوه یا صرف غذا فراهم می‌کنند.

در تابستان‌ها، کنسرت‌های موسیقی الکترونیک و رویدادهای فرهنگی نیز در این منطقه برگزار می‌شود. برای رسیدن به دریاچه لاک‌پشت می‌توانید از جاده آسفالته با تاکسی بروید؛ اما راه جذاب‌تر استفاده از تله‌کابین قدیمی و کوچکی است که از پارک واکه (Vake Park) حرکت می‌کند و با هزینه‌ای اندک شما را به بالا می‌رساند. در نزدیکی دریاچه، موزه قوم‌نگاری روباز نیز قرار دارد که می‌توان بازدید از هر دو را در یک برنامه گنجاند.

۱۷. پارک ریکه

«پارک ریکه» (Rike Park) جدیدترین و مدرن‌ترین فضای سبز تفلیس است که در ساحل چپ رودخانه متکواری و درست در پایین کاخ ریاست جمهوری قرار گرفته است. این پارک که شکلی شبیه به نقشه گرجستان دارد، در سال ۲۰۱۰ افتتاح شد و با طراحی هندسی و فضاهای باز خود، تضاد جالبی با بافت فشرده و قدیمی شهر در آن سوی رودخانه ایجاد کرده است. دسترسی به پارک از طریق پل صلح بسیار آسان است و همین موضوع آن را به یکی از پربازدیدترین نقاط توریستی تبدیل کرده است. 

یکی از ویژگی‌های بارز پارک ریکه، سازه‌های عجیب و مدرن آن است. معروف‌ترین آن‌ها «سالن کنسرت و تئاتر ریکه» است که شبیه به دو لوله فلزی عظیم و نقره‌ای رنگ طراحی شده و اگرچه ساخت آن سال‌هاست تمام شده است، اما به دلیل مسائل سیاسی و هزینه‌های نگهداری هنوز به بهره‌برداری کامل نرسیده است. در سراسر پارک، مجسمه‌های هنری، فواره‌های رقصان با نور و موسیقی، دیواره‌های صخره‌نوردی مصنوعی و شطرنج‌های غول‌پیکر برای بازی قرار دارند. 

۱۸. آبشار لقوتاخوی

شاید باورکردنی نباشد که در مرکز پایتخت یک کشور، تنها با چند دقیقه پیاده‌روی از شلوغ‌ترین نقاط شهر، بتوانید به یک آبشار طبیعی زیبا برسید. «آبشار لقوتاخوی» (Leghvtakhevi Waterfall) دقیقاً چنین مکانی است. این آبشار در انتهای دره‌ای باریک و عمیق درست در پشت منطقه حمام‌های گوگردی قرار دارد. نام «لقوتاخو»" از کلمه «لقو» به معنای انجیر گرفته شده، زیرا در گذشته درختان انجیر زیادی در این دره وجود داشته است.

مسیر رسیدن به آبشار لقوتاخوی از میان دیواره‌های صخره‌ای مرتفع و لایه‌لایه می‌گذرد. در مسیر پیاده‌روی به سمت آبشار، پل‌های کوچک چوبی، نیمکت‌های عاشقانه و نوازندگان خیابانی که موسیقی‌های ملایم می‌نوازند، فضایی رمانتیک و آرامش‌بخش ایجاد کرده‌اند. در فصل تابستان که دمای شهر بالا می‌رود، دمای هوا در این دره به دلیل سایه صخره‌ها و رطوبت آبشار، چندین درجه خنک‌تر است. این که آبشار از ارتفاعی حدود ۲۰ متری به پایین می‌ریزد، حوضچه‌ای کوچک در پای خود ایجاد می‌کند. 

۱۹. کلیسای سیونی

«کلیسای جامع سیونی» (Sioni Cathedral) تا پیش از ساخته شدن کلیسای سامبا، کلیسای جامع اصلی تفلیس و مقر پاتریارک (رهبر روحانی) گرجستان بود. نام این کلیسا از کوه صهیون در اورشلیم گرفته شده که سنتی رایج در نام‌گذاری کلیساهای گرجستان است. بنای اولیه کلیسا در قرن ششم و هفتم میلادی ساخته شد؛ اما مانند بسیاری از بناهای تفلیس، بارها توسط مهاجمان مختلف تخریب و بازسازی شده است. ظاهر فعلی کلیسا بیشتر متعلق به قرن سیزدهم و تغییرات قرن هفدهم تا نوزدهم است. این کلیسا در خیابان سیونی و در قلب بافت قدیمی شهر، نزدیک رودخانه قرار دارد.

اهمیت فوق‌العاده سیونی نه به خاطر معماری‌اش، بلکه به دلیل نگهداری مقدس‌ترین اثر مذهبی گرجستان در آن است؛ صلیب سنت نینو. طبق باور مسیحیان گرجی، سنت نینو زنی بود که در قرن چهارم مسیحیت را به گرجستان آورد و این صلیب خاص را که از شاخه‌های درخت انگور ساخته شده و با موهای خودش به هم بسته شده بود، همراه داشت. البته نسخه اصلی صلیب معمولاً در معرض دید عموم نیست؛ اما نسخه بدلی آن در سمت چپ محراب قرار دارد. فضای داخلی کلیسا با نقاشی‌های دیواری تیره و قدیمی، بوی کندر و شمع‌های روشن، حسی عمیقاً معنوی و تاریخی دارد. برخلاف کلیساهای توریستی‌تر، سیونی همیشه مملو از نمازگزاران محلی است و فضایی زنده‌تر از نظر مذهبی دارد.

۲۰. کلیسای آنچیسخاتی

«کلیسای آنچیسخاتی» (Anchiskhati Basilica) قدیمی‌ترین کلیسای باقی‌مانده در تفلیس است که قدمت آن به قرن ششم میلادی بازمی‌گردد. این کلیسا توسط پسر و جانشین پادشاه واختانگ گورگاسالی ساخته شد. برخلاف اکثر کلیساهای گرجی که دارای گنبد مخروطی هستند، آنچیسخاتی به سبک بازیلیکا (مستطیلی با سقف شیروانی سه بخشی) ساخته شده که نشان‌دهنده تأثیر معماری اولیه مسیحی و رومی است. نام این کلیسا از شمایل مقدس و معروف مسیح گرفته شده است که در قرن هفدهم از صومعه آنچا به اینجا منتقل شد تا از حملات عثمانی‌ها در امان بماند.

نمای بیرونی کلیسا آنچیسخاتی از سنگ‌های زرد رنگ و آجرهای قدیمی تشکیل شده و در طول قرن‌ها بارها مرمت شده است؛ اما ساختار اصلی آن همچنان حفظ شده است. ورودی کلیسا پایین‌تر از سطح خیابان فعلی قرار دارد که نشان‌دهنده بالا آمدن سطح شهر در طول ۱۵۰۰ سال گذشته است. این کلیسا همچنین به خاطر گروه کر و آوازهای مذهبی پلی‌فونیک (چندصدایی) گرجی‌اش شهرت دارد که یکی از شاهکارهای میراث معنوی بشر است. 

۲۱. فابریکا

«فابریکا» (Fabrika) نماد تغییر چهره تفلیس و تبدیل فضاهای صنعتی شوروی به مراکز فرهنگی مدرن است. این ساختمان عظیم بتنی که در محله قدیمی و کمتر توریستی مرجانیشویلی (Marjanishvili) قرار دارد، در زمان شوروی کارخانه دوزندگی لباس بود. امروزه، فابریکا به مجموعه‌ای چندمنظوره شامل بزرگ‌ترین هاستل منطقه، فضاهای کار اشتراکی، استودیوهای هنری، کافه‌ها و فروشگاه‌های طراحی تبدیل شده است. 

حیاط داخلی فابریکا قلب تپنده این مجموعه است؛ دیوارهای بلند کارخانه با گرافیتی‌ها و نقاشی‌های دیواری رنگارنگ و خلاقانه پوشیده شده‌اند. در داخل ساختمان، لوله‌های تأسیساتی روکار، دیوارهای بتنی و کف‌های صنعتی حفظ شده‌اند. فروشگاه‌های فابریکا محصولات منحصربه‌فرد طراحان گرجی، از لباس و سرامیک گرفته تا صفحات موسیقی و کتاب‌های هنری را می‌فروشند. اگر می‌خواهید با چهره مدرن، خلاق و زیرزمینی تفلیس آشنا شوید و با جوانان محلی گپ بزنید، فابریکا بهترین گزینه است.

۲۲. موزه قوم نگاری روباز

«موزه قوم‌نگاری روباز» (Open Air Museum of Ethnography) که در دامنه شمالی کوه متاتسمیندا و نزدیکی دریاچه لاک‌پشت قرار دارد، گرجستان در ابعادی کوچک است. این موزه که در سال ۱۹۶۶ توسط قوم‌شناس معروف گرجی، گئورگی چیتایا تأسیس شد، فضایی ۵۲ هکتاری است که در آن حدود ۷۰ خانه و سازه سنتی از ۱۴ منطقه مختلف گرجستان جمع‌آوری و بازسازی شده‌اند. 

خانه‌های موزه شامل کلبه‌های چوبی از مناطق کوهستانی، خانه‌های سنگی و برج‌مانند از سوانتی، و خانه‌های آجری با سقف‌های سفالی از مناطق شرقی کاختی است. داخل هر خانه با اشیاء واقعی، ابزار کشاورزی، ظروف سفالی، فرش‌ها و لباس‌های سنتی همان منطقه مبله شده است تا زندگی روزمره مردم در قرن‌های ۱۸ و ۱۹ را بازسازی کند. در طول تابستان، این موزه میزبان فستیوال‌های موسیقی فولکلور و کارگاه‌های آموزشی صنایع دستی است که در آن استادکاران نحوه قالی‌بافی، سفالگری یا آهنگری را به بازدیدکنندگان نشان می‌دهند. 

۲۳. دریاچه لیسی

«دریاچه لیسی» (Lisi Lake) در حومه شمال غربی تفلیس و در ارتفاعی بالاتر از سطح شهر قرار دارد. برخلاف دریاچه لاک‌پشت که کوچک و جنگلی است، دریاچه لیسی فضایی بازتر، وسیع‌تر و پوشش گیاهی استپی دارد که حسی از دشت‌های وسیع را القا می‌کند. این منطقه در سال‌های اخیر توسعه زیادی یافته و به یکی از محبوب‌ترین تفرجگاه‌های سلامتی و ورزشی برای ساکنان تفلیس تبدیل شده است. دور تا دور دریاچه یک مسیر آسفالته و استاندارد حدوداً ۳ کیلومتری برای دویدن و دوچرخه‌سواری وجود دارد. دوچرخه‌ها را می‌توان در همان محل کرایه کرد.

یکی از جاذبه‌های خاص دریاچه لیسی، مجموعه حمام‌های گوگردی مدرنی است که در کنار دریاچه ساخته شده و برخلاف حمام‌های تاریخی مرکز شهر، فضایی امروزی‌تر دارد. در اطراف دریاچه، آلاچیق‌ها، مناطق مخصوص پیک‌نیک، کافه‌های چوبی و حتی یک دیوار سنگ‌نوردی تعبیه شده است. این دریاچه زیستگاه پرندگان متنوعی نیز است و پرنده‌نگری در نیزارهای اطراف آن برای علاقه‌مندان به طبیعت جذابیت دارد.

۲۴. تئاتر باله و اپرا ملی گرجستان

«تئاتر اپرا و باله ملی گرجستان» (Georgian National Opera and Ballet Theater) یا «خانه اپرا پالیاشویلی» نگین درخشان خیابان روستاولی است. این ساختمان که تاریخ ساخت آن به سال ۱۸۵۱ برمی‌گردد، یکی از عجیب‌ترین و زیباترین بناهای شهر است. معماری بیرونی آن به سبک نئوموریش یا اسلامی-مغربی طراحی شده که یادآور کاخ‌های الحمرا در اسپانیا یا مساجد قاهره است. نمای ساختمان با خطوط افقی زرد و اخرایی و پنجره‌های قوسی‌شکل، آن را از تمام ساختمان‌های کلاسیک اروپایی اطرافش متمایز می‌کند. 

لوسترهای کریستالی عظیم اتریشی، تزیینات طلایی‌کاری شده روی دیوارها و سقف‌ها، و مخمل‌های قرمز صندلی‌ها، فضایی اشرافی و کلاسیک ایجاد کرده‌اند. تماشای یک اجرای باله یا اپرا در این سالن، تجربه‌ای فرهنگی در کلاس جهانی است، با این تفاوت که قیمت بلیط‌ها بسیار ارزان‌تر از اپراهای مشهور اروپاست. در محوطه باغ کنار اپرا نیز قبر زکریا پالیاشویلی، آهنگساز بزرگ گرجی که اپرا به نام اوست، قرار دارد.

۲۵. مجسمه مادر گرجستان

«کارتلیس ددا» (Kartlis Deda) یا «مادر گرجستان»، نماد ملی و نگهبان همیشگی تفلیس است که بر فراز تپه‌های سولولاکی ایستاده و از تمام نقاط شهر دیده می‌شود. این مجسمه آلومینیومی عظیم ۲۰ متری در سال ۱۹۵۸ به مناسبت جشن ۱۵۰۰ سالگی شهر تفلیس ساخته شد. این تندیس با لباس سنتی گرجی طراحی شده است تا روحیه ملی گرجستان را به تصویر بکشد. ابتدا قرار بود این مجسمه چوبی و موقتی باشد؛ اما چنان محبوبیتی یافت که در سال ۱۹۶۳ با نسخه آلومینیومی و دائمی جایگزین شد.

نمادشناسی کارتلیس ددا بسیار جالب و گویای فرهنگ مردم گرجستان است؛ در دست چپ او کاسه‌ای از شراب قرار دارد که نشانه خوش‌آمدگویی و مهمان‌نوازی برای کسانی است که به دوستی می‌آیند، و در دست راستش شمشیری آخته برای کسانی که با نیت دشمنی وارد می‌شوند. این دوگانگی مهربانی و دلیری، توصیف دقیقی از تاریخ پرفرازونشیب گرجستان است. برای رسیدن به پای مجسمه می‌توانید از تله‌کابین استفاده کنید یا مسیر پیاده‌روی از کنار قلعه ناریکالا را طی کنید. 

۲۶. فونیکلار تفلیس

«فونیکولار تفلیس» (Tbilisi Funicular) یکی از مسیرهای قدیمی و خاطره‌انگیز شهر است که از دامنه‌های مرکزی تفلیس به سمت کوه متاتسمیندا بالا می‌رود. این مسیر ریلی کوتاه، علاوه بر نقش حمل‌ونقل، فرصتی است برای تماشای شهر از چشم‌اندازی متفاوت؛ به‌طوری که هرچه بالاتر می‌روید، نمای تفلیس گسترده‌تر و واضح‌تر می‌شود.

ایستگاه پایانی فونیکولار در نزدیکی پارک متاتسمیندا قرار دارد؛ جایی که کافه‌ها، رستوران‌ها و فضاهای باز آن، به‌ویژه هنگام غروب و شب، از محبوب‌ترین نقاط تماشای منظره شهری محسوب می‌شوند.

۲۷. بازار میدان تفلیس

«بازار میدان تفلیس» (Tbilisi Central Market) یکی از شلوغ‌ترین و زنده‌ترین فضاهای شهری تفلیس است که تصویری واقعی از زندگی روزمره مردم شهر را نشان می‌دهد. برخلاف بازار درای بریج که حال‌وهوای توریستی و هنری دارد، این بازار بیشتر محلی است و محل خرید مایحتاج روزانه ساکنان تفلیس محسوب می‌شود.

در بازار میدان تفلیس می‌توان انواع میوه و سبزی تازه، پنیرهای محلی، گوشت، ادویه، ترشی‌ها و محصولات خانگی را پیدا کرد. فضای بازار ساده، پرجنب‌وجوش و گاهی کمی بی‌نظم است؛ اما همین ویژگی‌ها آن را به مکانی جذاب برای لمس فرهنگ غذایی و زندگی واقعی تفلیس تبدیل کرده است.

۲۸. چاپخانه زیرزمینی استالین

«چاپخانه زیرزمینی استالین» (Stalin’s Underground Printing House) یکی از خاص‌ترین و کمتر شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های تاریخی تفلیس است که به فعالیت‌های مخفی انقلابیون بلشویک در اوایل قرن بیستم می‌پردازد. این مکان در اصل یک چاپخانه مخفی بود که از آن برای انتشار اعلامیه‌ها و نشریات غیرقانونی استفاده می‌شد.

مهم‌ترین بخش موزه، اتاق چاپخانه‌ای است که در عمق زمین و پشت یک خانه معمولی پنهان شده و با راهروها و سازه‌های استتاری به سطح متصل بوده است. فضای تاریک و بسته این مکان، حال‌وهوای دوران فعالیت‌های زیرزمینی استالین و همفکرانش را به‌خوبی به بازدیدکننده منتقل می‌کند.

۲۹. موزه هنرهای مدرن تفلیس

«موزه هنرهای مدرن تفلیس» (Tbilisi Museum of Modern Art) که در مرکز شهر و در نزدیکی میدان آزادی قرار دارد، نمایی فشرده از هنر معاصر گرجستان و جریان‌های مدرن هنری را به نمایش می‌گذارد. این موزه با تمرکز بر هنر قرن بیستم و بیست‌ویکم، فضایی است برای نمایش آثاری که بازتاب‌دهنده تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی گرجستان در دوران معاصر هستند.

بخش قابل‌توجهی از آثار موزه به هنرمندان مدرن گرجی اختصاص دارد و شامل نقاشی‌ها، مجسمه‌ها، طراحی‌ها و آثار مفهومی است که با زبانی امروزی به هویت، تاریخ و زندگی شهری می‌پردازند. فضای داخلی موزه ساده و آرام طراحی شده است تا تمرکز بازدیدکننده کاملاً بر آثار باشد.

۳۰. مسجد جمعه تفلیس

«مسجد جمعه تفلیس» (Juma Mosque) در محله تاریخی آبانوتوبانی و در نزدیکی حمام‌های گوگردی قرار دارد و یکی از نمادهای همزیستی مذهبی در تفلیس است. این مسجد در قرن نوزدهم ساخته شده و اگرچه از نظر معماری بسیار ساده‌تر از کلیساهای اطراف خود است، اما جایگاهی ویژه در تاریخ دینی شهر دارد.

ویژگی منحصربه‌فرد مسجد جمعه این است که شیعیان و اهل سنت به‌طور مشترک در آن نماز می‌خوانند؛ امری که در بسیاری از کشورهای منطقه کمتر دیده می‌شود. فضای داخلی مسجد ساده، آرام و بدون تزئینات پرزرق‌وبرق است و همین سادگی، حس صمیمیت و تمرکز معنوی را تقویت می‌کند. قرارگیری مسجد در میان محله‌های قدیمی و چندفرهنگی تفلیس، آن را به نمادی زنده از تساهل مذهبی و تنوع فرهنگی این شهر تبدیل کرده است.

۳۱. آتشگاه تفلیس

«آتشگاه تفلیس» (Atashgah of Tbilisi)، از کهن‌ترین سنت‌های مذهبی و فرهنگی گرجستان نشان دارد و جلوه‌ای بی‌نظیر از پیوند میان تاریخ، معماری و آیین‌های باستانی این سرزمین است. این آتشگاه که در قلب شهر تفلیس واقع شده، یادآور دوران زرتشتی و تأثیرات تمدن‌های قدیم بر گرجستان است و نقش مهمی در تاریخ مذهبی این کشور ایفا کرده است.

ساختمان آتشگاه با استفاده از سنگ‌های طبیعی و طراحی ساده اما استوار، فضایی روحانی و آرامش‌بخش دارد. شعله‌های آتش مقدس که همواره روشن نگه داشته می‌شوند، نمادی از زندگی، پایداری و معنویت مردم گرجستان هستند.

۳۲. آکوا پارک جینو تفلیس

«آکوا پارک تفلیس» (Gino Aquapark) یکی از بزرگ‌ترین و پرهیجان‌ترین مراکز آبی گرجستان است که در جنوب غربی شهر قرار دارد. این مجموعه آبی در زمینی وسیع گسترده شده و ترکیبی از سرسره‌های آبی بلند و پیچ‌درپیچ، استخرهای شنا، استخرهای مواج، رودخانه آرام و بخش مخصوص کودکان را در خود جای داده است.

آب آکوا پارک تفلیس با سیستم‌های فیلتراسیون پیشرفته تأمین می‌شود و علاوه بر بازی‌های هیجانی، با فضاهای سایه‌دار، رختکن‌های تمیز، کافی‌شاپ و مناطق استراحت تجربه‌ای شاد را برای تمام اعضای خانواده یا گروه دوستان رقم می‌زند.

۳۳. کلیسای جامع سنت جورج

«کلیسای جامع سنت جورج» (St. George’s Cathedral) نماد پایدار ایمان و معماری مذهبی در قلب تفلیس است. این کلیسا، که از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کلیساهای ارتدوکس گرجستان به شمار می‌رود، نمادی از بازسازی روحانی و هویتی ملت گرجستان در دوران معاصر است.

ساخت این بنای عظیم در اواخر قرن بیستم آغاز و با ترکیبی از معماری سنتی گرجی و عناصر بیزانسی به شکلی هنرمندانه تکمیل شد. نمای بیرونی با سنگ‌های طبیعی ساخته شده است و گنبد باشکوه آن که در زیر نور خورشید می‌درخشد، جلوه‌ای چشم‌نواز به این اثر تاریخی بخشیده است.

۳۴. خیابان شاردنی

«خیابان شاردنی» (Shardeni Street) که در قلب شهر قدیم تفلیس قرار دارد، مانند یک تابلو نقاشی، روح اجتماعی و فرهنگی این شهر را به نمایش می‌گذارد. این خیابان پیاده‌رو و سنگ‌فرش زمانی بخشی از مجموعه‌ای از کوچه‌های باریک تجاری بود که به دلیل سقف‌های پارچه‌ای‌اش با نام خیابان تاریک شناخته می‌شد؛ در قرن نوزدهم پس از بازسازی، به افتخار ژان شاردن (Jean Chardin) نام‌گذاری شد. شاردن جهانگرد و نویسنده فرانسوی قرن هفدهم است که به‌وضوح زندگی و فرهنگ تفلیس را ثبت کرده بود. 

قدم‌زدن در شاردنی مثل عبور از گذرگاه زمان است؛ از یک سو ساختمان‌های قدیمی با نماهای سنگی و بالکن‌های گل‌کاری‌شده حس معماری سنتی را منتقل می‌کنند و از سوی دیگر تراس‌ کافه‌ها، گالری‌های هنری و رستوران‌های مدرن، فضایی زنده و اجتماعی پدیده آورده‌اند.

۳۵. باغ وحش تفلیس

«باغ‌وحش تفلیس» (Tbilisi Zoo) که در سال ۱۹۲۷ افتتاح شد، با بیش از ۳۰۰ گونه جانوری، از شیر و ببر گرفته تا پرندگان و خزندگان رنگارنگ، یکی از بزرگ‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مراکز حیات‌وحش گرجستان بود. یکی از تلخ‌ترین و در عین حال تاثیرگذارترین لحظات تاریخ باغ‌وحش، سیلاب مهیب ژوئن ۲۰۱۵ بود؛ وقتی رودخانه وره طغیان کرد و بخش عمده‌ای از قفس‌ها و محوطه‌ها را با خود برد، صدها حیوان جان خود را از دست دادند و برخی از بازماندگان به خیابان‌های شهر رسیدند. 

امروزه باغ‌وحش تفلیس بازسازی شده و هنوز هم جایی است که کودکان و خانواده‌ها می‌توانند با حیات‌وحش آشنا شوند. پیاده‌روی در میان مسیرهای سبز و دیدن حیوانات، از شیر و خرس گرفته تا گورخر و زرافه، تجربه‌ای آموزشی و سرگرم‌کننده است.