ویژگی های معماری رنسانس چیست و نمونه های آن کدام است؟

بلیط هواپیما ایوار

تورهای بهار و تابستان 98

اردیبهشت ۹۸

شهر فلورانس در ایتالیا را مهد رنسانس می‌دانند. معماری رنسانس سعی دارد تا شیوه‌های سبک کلاسیک را احیا کند و در عین حال، سبکی مختص به خود را داشته باشد.

رنسانس به‌طور کلی به بازه‌ی زمانی بین قرن ۱۵ و اوایل قرن ۱۷ میلادی اشاره دارد. این دوره در ایتالیا آغاز شد و به مرور زمان به سراسر اروپا انتقال پیدا کرد. معماران رنسانس، پیچیدگی، غیرمتقارن بودن و حالت قائمی و عمودی ساختمان‌های سبک گوتیک را نمی‌پسندیدند و در مقابل سعی می‌کردند سادگی و ابعاد دقیق و متقارن سبک کلاسیک را دنبال کنند. طاق‌های گرد، گنبدها و شیوه‌های معماری کلاسیک دوباره در این دوره احیا شدند. در واقع نام رنسانس در زبان فرانسوی به معنی «تولد دوباره» یا «نوزایش» است و به دوره‌ی بیداری و پیشرفت در ایتالیا و اروپای شمالی برمی‌گردد. معماران رنسانس معتقد بودند که جهان در درجه‌ی کمال قرار دارد و قوانین آفرینش بر پایه اصول ریاضی بوده و دقیق و حساب شده است. در پی این اعتقاد، آن‌ها موفق شدند ساختمان‌هایی را بسازند که هماهنگی و تناسب دل‌نشینی را در مخاطب القا می‌کرد.

سبک رنسانس

تأثیر سبک کلاسیک بر روی معماری رنسانس

معماران رنسانس آغازین، از یونان و روم باستان الهام می‌گرفتند و معماری رومی را به دقت مطالعه می‌کردند. حتی بسیاری از معماران جوان در این دوره، سفری کوتاه به رم داشتند تا بتوانند از ویرانه‌های کولوسئوم و پانتئون به عنوان بخشی از مطالعاتشان دیدن کنند. آن‌ها علاوه بر مطالعه‌ی ساختمان‌ها، به انسان‌گراییِ دوره‌ی کلاسیک نیز توجه نشان دادند و در تلاش بودند تا جایگاهشان را به درجه‌ی هنرمندی برسانند. معماری در این دوره در نظر داشت تا هم برای منطق و هم برای احساسات و عواطف، گیرایی داشته باشد. در واقع بسیاری از محققان معتقد بودند که معماری، روشی برای متحد کردن زمین، انسان، روح و جهان هستی است. در نتیجه آن‌ها باور داشتند که معمار می‌بایست در عین حال یک هنرمند، موسیقیدان، فیلسوف، ریاضی‌دان و زبان‌شناس باشد؛ درست مانند دوران قدیم که محققان، همه چیزدان بودند. البته این نگرش در سایر زمینه‌های علمی کمرنگ شده بود و محققان تمرکزشان را در زمینه‌ای خاص می‌گذاشتند.

یونانی‌ها ۳ شیوه‌ی ایونی (Ionic order)، دوریک (Doric order) و کورینتی (Corinthian order) را اختراع کرده و رومی‌ها نیز ۲ شیوه‌ی توسکانی و آمیخته (Composite order) را به این فهرست اضافه کردند. این شیوه‌های معماری با جزئیات و اندازه‌شان شناخته می‌شوند و با توجه به ستون‌های استفاده شده در هر کدام می‌توان آن‌ها را به راحتی از یکدیگر تشخیص داد. پایه، سرستون و گچ‌بری‌های بالای ستون‌ها در هر شیوه با یکدیگر تفاوت دارد و معماران رنسانس از تمامی این قواعد کمک گرفتند تا داستان خودشان را از طریق هنرشان به نمایش بگذارند.

رنسانس

ویترویوس و معماری رنسانس

ویترویوس (Vitruvious)، نویسنده و معمار رومی، شاهکار چند جلدی خود یعنی «در باب معماری» (De architectura) را در قرن ۱۵ قبل از میلاد نوشت. این کتاب به طور اتفاقی در سال ۱۴۱۴ دوباره کشف شد و راهنمایی‌های مربوط به تکنیک‌های معماری آن، معماران دوره‌ی رنسانس را عمیقاً تحت تأثیر قرار داد. ویترویوس معتقد بود که معماری به نوعی تقلید از طبیعت است و ساختمان‌ها باید ۳ ویژگی اصلی را در برگیرند: آن‌ها باید مقاوم، کاربردی و زیبا باشند. او همچنین اعتقاد داشت که چیدمان و اندازه‌های استفاده شده در معماری می‌بایست از بهترین اثر هنری موجود، یعنی بدن انسان پیروی کند. او راجع به این ابعاد دقیق در طرح خود به نام «مرد ویترویوسی» (Vitruvian Man) بیشتر سخن گفت و بعدها لئوناردو داوینچی نیز آن را به تصویر کشید. این نقاشی، بدن انسان را داخل یک مربع و دایره در برمی‌گیرد و بی‌نقصی ابعاد آن را نشان می‌دهد.

معماری رنسانس

ویژگی های معماری رنسانس

در معماری رنسانس ویژگی‌های اصلی سبک کلاسیک را احیا کردند اما طبیعتاً شکل و کارکرد ساختمان‌ها و ساختار شهرها با گذشت زمان دچار تغییر شد. طراحی‌های ساختمان‌های رنسانس، بیشتر مربعی شکل و متقارن بودند و ابعاد آن را طبق یک واحد اندازه‌گیری حساب می‌کردند. برای مثال در ساخت کلیسا، این واحد می‌توانست عرض جناح آن باشد و در نتیجه درمورد سایر تناسبات و اندازه‌های ساختمان بر اساس این واحد، تصمیم‌گیری می‌شد. پنجره‌های پالادین در همین دوره و در ایتالیا رواج پیدا کرد. از دیگر ویژگی‌های معماری رنسانس می‌توان موارد زیر را نام برد:

  • چیدمان متقارن پنجره‌ها و درها
  • استفاده‌ی فراوان از ستون‌های کلاسیک و ستون‌های چسبیده به دیوار (ستون دیواری)
  • آذین‌های بالای درب یا همان سنتوری‌های سه‌گوش
  • نعل درگاه مربعی شکل
  • طاق
  • گنبد
  • طاقچه‌های داخل دیوار که با مجسمه پر می‌شدند

    معماری رنسانس

نمای ساختمان‌ها معمولاً متقارن بود و از ستون‌های رومی، پنجره‌ها و ستون‌های دیواری در آن‌ها استفاده می‌کردند. ساختمان‌های چند طبقه اغلب الگویی تکراری در دهانه‌ی هر طبقه داشتند و یک درب را در بر می‌گرفتند که در مرکز واقع شده بود و به کمک بالکونی از سایر بخش‌ها متمایز می‌شد. طاق‌ها را نیز معمولاً به شکل نیم دایره‌ای می‌ساختند و در گچ‌بری‌ها از جزئیات دکوری بسیاری استفاده می‌شد. هر شیوه و ستون، جزئیات مخصوص به خودش را داشت و این موضوع، بُعد مهمی از تئوری معماری رنسانس به حساب می‌آمد. نمای کلیساها در این دوره معمولاً یک سنتوری سه‌گوش را در بالای ساختمان در برمی‌گرفت و با ستون‌های دیواری، طاق‌ها و گچ‌بری‌ها احاطه می‌شد. ستون‌ها و پنجره‌ها، روند صعود به سمت مرکز ساختمان را نشان می‌دهند. کلیسای پینتزا (Pienza Cathedral)، نمونه‌ی خوبی از اولین نماهای رنسانس به حساب می‌آید.

گنبد نیز در این دوره هم از لحاظ ساختاری و هم از لحاظ زیبایی کاربرد داشت و ابتدا بیشتر در کلیساها از آن استفاده می‌شد و بعدها در ساختمان‌های غیر مذهبی نیز رواج پیدا کرد. گنبد در دوران باستان صرفاً برای ساختمان‌های مهمی مانند پانتئون کاربرد داشت؛ اما بعد از طراحی موفقیت‌آمیز گنبد کلیسای فلورانس (دومو) و کلیسای سن پیتر در رم، گنبد به عضو جدایی‌ناپذیر معماری کلیساهای رنسانس تبدیل شد و این ویژگی به سبک بعد از آن، یعنی باروک نیز انتقال پیدا کرد. گاهی اوقات از پنجره‌های رنگی نیز در ساختمان‌ها استفاده می‌شد اما این موضوع چندان در معماری رنسانس رایج نبود.

سبک رنسانس

مراحل معماری رنسانس و معماران معروف این سبک

معماری رنسانس را می‌توان به ۳ مرحله‌ی آغازین، پیشرفته و پسین تقسیم کرد که بعضی از معماران معروف این دوره، در بعضی از این مراحل بیشتر از سایرین درخشیده‌اند.

رنسانس آغازین

برونلسکی و آلبرتی، از پیشگامان مرحله آغازین (Early Renaissance) معماری رنسانس به حساب می‌آیند. فیلیپو برونلسکی (Filippo Brunelleschi) را به طور کلی اولین معمار حقیقی سبک رنسانس به شمار می‌آورند که شیوه‌های کلاسیک را به معماری وارد کرد. در طراحی‌های او بر روی تقارن و ابعاد دقیق تمرکز می‌شود و تمامی ویژگی‌های معماری، ارتباطی مستقیم با یکدیگر دارند. گنبد ۸ ضلعی و آجری کلیسای فلورانس (که به سبک گوتیک ساخته شده) و کلیساهای سن لورنزو (Basilica di Santo Spirito) از جمله آثار اصلی او محسوب می‌شوند. با توجه به اندازه‌ی بی‌سابقه‌ی گنبد کلیسای فلورانس، برونلسکی می‌بایست ماشین‌های مخصوصی را نیز اختراع می‌کرد تا هر بخش از آن را بالا برده و سر جای خود قرار دهد.

آلبرتی (Alberti) نیز مانند بیشتر معماران رنسانس، تحت تأثیر ویترویوس قرار داشت و بر این باور بود که معماری باید نتیجه‌ای زیبا داشته باشد؛ اما در عین حال باید از ابعاد و نسبیت به شکلی استفاده کرد که به ساختمان، دوام و ماندگاری و استحکام بخشد. کتاب تأثیرگذار او به نام «ده کتاب در باب معماری»، راهنمایی‌هایی کاربردی راجع به اقتباس شیوه‌های کلاسیک و استفاده از آن‌ها در ساختمان‌های مدرن را در برمی‌گیرد. می‌توان آلبرتی را جلودار طراحی نمای کلاسیک به حساب آورد. نمای کلیسای سنت آندریا (Basilica di Sant'Andrea) از بهترین آثار او است و به یک طاق پیروزی شباهت دارد.

سبک رنسانس

رنسانس پیشرفته

هنر و معماری رنسانس طی مرحله‌ی رنسانس پیشرفته (High Renaissance)، اوج سادگی کلاسیک و هارمونی را به خود دید. طرح مرکزی و تقارن چرخشی در این دوره رواج داشت؛ به این معنی که اگر نقشه‌ی ساختمان در اطراف نقطه‌ی مرکزی خود بچرخد، ظاهر آن از جهات مختلف یکسان به نظر می‌رسد. معمولاً این طرح مرکزی شکلی دایره‌ای، مربعی یا ۸ ضلعی دارد. برامانته (Bramante)، شخصیتی مهم در دوران رنسانس پیشرفته بود و قبل از سفر به رم، معماری برجسته در میلان به حساب می‌آمد. در واقع سبک رایج دوره‌ی رنسانس پیشرفته را می‌توان به بهترین شکل در آثار او مشاهده کرد. استفاده‌ی برامانته از شیوه‌های کلاسیک در ساختمان‌های معاصر، میزان شجاعت و اعتماد به نفس معماران رنسانس در استفاده از شیوه‌های قدیمی را نشان می‌دهد. تمپیه‌تو (Tempietto)، بهترین اثر کامل شده‌ی او به شمار می‌رود و برخلاف ابعاد کوچکش، اغلب آن را به عنوان اثر برجسته‌ی مرحله‌ی پیشرفته‌ی معماری رنسانس معرفی می‌کنند. تمپیه‌تو، مقبره‌ای به سبک دوریک است و بر روی مکانی ساخته شده که سنت پیتر در آن به شهادت رسیده بود.

طراحی کلیسای سن پیترو در مونتوریو (Chiesa di San Pietro in Montorio) از معابد مدور رومی الهام گرفته شده و همچنین طراحی برامانته برای کلیسای سن پیتر رم، پایه و اساس طرحی بود که میکل آنژ آن را بعداً کامل کرد. میکل آنژ از معماران معروف مرحله‌ی بعدی، یعنی رنسانس پسین به حساب می‌آمد. شاید بتوان کاخ فارنیسه (Palazzo Farnese) را به عنوان بهترین کاخ رنسانس نام برد که طراحی آن را شاگرد برامانته، یعنی آنتونیو دا سانگالو دِ یانگر (Antonio da Sangallo the Younger) انجام داده است. این کاخ، ساختمان مستطیل شکل ۳ طبقه بوده و یک حیاط مرکزی را در برمی‌گیرد. شکوه این بنا به تعادل بین عرض و ارتفاع نما و سادگی آن برمی‌گردد که کمک می‌کند تا تفاوت بین رنگ دیوارها و شکل پنجره‌ها و سنتوری بیشتر به چشم بیاید.

رنسانس

رنسانس پسین

نظم و سادگی بیش از اندازه‌ی رنسانس پیشرفته در مرحله‌ی بعدی، یعنی رنسانس پسین (Late Renaissance) تا حدودی کم‌رنگ‌تر شد و جای خود را به تکلف‌گرایی داد. معماران در این مرحله عمداً به دنبال نوآوری و پیچیدگی بودند؛ تا جایی که گاهی حتی به نتیجه‌ای عجیب و غریب می‌رسیدند. تکلف‌گرایی در مجسمه‌سازی و نقاشی این‌گونه بود که شکل طویل و کشیده شده‌ی انسان را در موقعیت‌های پیچیده و غیرطبیعی قرار می‌دادند. در معماری نیز شکل‌های کلاسیک معمولاً کشیده می‌شدند و گاهی تعادل و هارمونی کلاسیک آن‌ها به هم می‌ریخت. با این هنجارشکنی‌ها و جستجوی ویژگی‌های هنری جدید، تکلف‌گرایی به سبکی تأثیرگذار تبدیل شد و توانست حتی هنرمندانی که ترجیح می‌دادند به سبک کلاسیک پایبند بمانند را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

آندرا پالادیو (Andrea Palladio)، سرشناس‌ترین معمار رنسانس پسین و از جمله افرادی به حساب می‌آید که بر روی زیبایی سبک کلاسیک تأکید داشت. او بیشتر با طراحی ویلا شناخته می‌شود و اقامتگاه‌ها، ساختمان‌های شهری و دانشگاهی بی‌شماری در سراسر دنیا از سبک او الهام گرفته‌اند. در سبک پالادین، ساختمان مرکزی را ۲ جناح یک شکل احاطه می‌کنند تا تقارن آن حفظ شود. این توازن را در نمای داخلی نیز رعایت می‌کنند و سالنی بزرگ در مرکز ساختمان قرار می‌گیرد. همچنین ساختمان‌ها معمولاً یک طبقه‌ی اصلی بلند و یک طبقه‌ی شیروانی کم ارتفاع را در برمی‌گیرد. ویلای روتوندا (Villa Rotonda)، معروف‌ترین اثر پالادیو به حساب می‌آید. او همچنین طاق پالادین را نیز رواج داد که به کمک آن نور بیشتری نسبت به طاق‌های معمولی داخل ساختمان می‌شد.

معماری رنسانس

معماری رنسانس در فلورانس

شهر فلورانس را مهد رنسانس به حساب می‌آورند و این موضوع در مورد معماری رنسانس نیز صدق می‌کند. ترکیب ویژگی‌هایی همچون ثبات سیاسی، رفاه، شکوفایی و سرمایه‌گذاری در هنر باعث شد تا معماران بتوانند رویکرد جدید محققانه‌ی خودشان را در طراحی ساختمان‌ها به کار بگیرند و همچنین خاندان ثروتمندی همچون مدیچی از آن‌ها حمایت می‌کردند. دلیل دیگری که تغییر در ایده‌آل‌های سبک رنسانس در فلورانس اتفاق افتاد، این بود که ایتالیا هیچگاه به طور کامل از سبک گوتیک استقبال نکرد. سبک کلاسیک همواره در دوران قرون وسطی نیز الهام‌بخش هنرمندان بود و به عنوان الگوی معماران رنسانس باقی ماند.

رنسانس

معماری رنسانس در رم

شهر رم، پایتخت دوم رنسانس و یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی و معماری در این دوره به شمار می‌رفت. سبک رنسانس رومی تفاوت چندانی با معماری رنسانس در فلورانس نداشت؛ اما می‌توان گفت که بیشتر حامیان آن در رم، صاحب‌منصبان کلیسای کاتولیک بودند و بیشتر ساختمان‌ها کارکردی مذهبی داشته یا به عنوان کاخ از آن‌ها استفاده می‌شد. کاخ فارنیسه، یکی از مهم‌ترین کاخ‌های دوران رنسانس پیشرفته در رم و یکی از نمونه‌های اولیه از معماری رنسانس رومی به حساب می‌آید.

رنسانس

معماری رنسانس در ونیز

سبک رنسانس در ونیز با بناهای مهمی همچون کاخ سانتا سوفیا (Palazzo Santa Sofia) و کلیسای فراری (Basilica dei Frari) همراه بود. این مرحله از معماری نشان می‌دهد که اثرات سبک گوتیک و بیزانس در مقایسه با شهر فلورانس و رم، مدت زمان بیشتری در ونیز دوام آورد. معماری این دوره در ونیز بیشتر بر پایه‌ی آثار آندرا پالادیو بود که طراحی بعضی از تأثیرگذارترین بناها در شهرهای مختلفی از ایتالیا را بر عهده داشته است. کلیسای سان جورجو ماجوره (Church of San Giorgio Maggiore) و کلیسای رهایی‌بخش (Il Redentore) در ونیز، از جمله آثار پالادیو به شمار می‌روند. او جریانی را به نام «معماری پالادیان» ایجاد کرد که تا ۳ قرن بعد از آن هم طرفداران بسیاری داشت.

رنسانس ونیز

گسترش سبک رنسانس در اروپا

خارج از ایتالیا، بسیاری از نقاط همچنان به سبک گوتیک وفادار بودند و در نتیجه روند انتقال آن‌ها به رنسانس کندتر پیش می‌رفت. به همین دلیل معماری رنسانسِ غیر ایتالیایی، ترکیب جالبی از عمودی بودن و پیچیدگی‌های گوتیگ (به همراه برج‌های آن) و سادگی رنسانس را به نمایش می‌گذارد. رهبر معماری رنسانس در اروپای شمالی، فرانسه بود و نوع رایج ساختمان‌ها در این کشور، «شاتو» (chateau) نام داشت که به معنی عمارت کاخ‌مانند می‌باشد.

اختراع دستگاه چاپ فشاری باعث شد تا تکنیک‌ها و سبک‌های معماری رنسانس به سراسر اروپا انتقال پیدا کند. اثر تازه کشف‌شده‌ی ویترویوس در این دوره به چاپ رسیده بود و در عین حال، بسیاری از کتاب‌ها و مقاله‌های تأثیرگذار دیگری هم انتشار پیدا کردند. «ده کتاب در باب معماری» اثر آلبرتی و «هفت رساله‌ی معماری» از سرلیو (Serlio) در این دوره مخاطبان بسیاری داشتند و به توسعه‌ی موج جدید احیای شیوه‌های معماری کلاسیک کمک کردند. مدت‌ها پس از اتمام دوران رنسانس، معماران بسیاری همچنان تحت تأثیر ایدئولوژی‌های آن بودند. معماران آمریکایی همچون «ریچارد موریس هانت» در قرن ۲۰ میلادی، خانه‌های بزرگی را طراحی کرد که به کاخ‌های دوره‌ی رنسانس در ایتالیا شباهت داشتند.

رنسانس فرانسه

کاراکتر باقی مانده

دیدگاه ها